Hoe vaak komt ‘Münchausen by proxy’ voor?

Het antwoord op de vraag hoe vaak Münchausen by Proxy voorkomt valt niet eenvoudig te geven, of zelfs helemaal niet. Zowel in binnen-als buitenland zijn diverse onderzoeken gedaan, maar geen van alle heeft een betrouwbaar resultaat opgeleverd.

 

Een voorbeeld van een buitenlandse studie is een studie naar kindermishandeling door vergiftiging, verstikking en/of Mbp, waarbij in het Verenigd Koninkrijk en de Republiek Ierland in een periode van 2 jaar 128 gevallen werden gevonden bij kinderen jonger dan 16 jaar, ofwel

0,5 nieuwe gevallen per 100.000 kinderen  [6]. Bijna 80% van de kinderen met Mbp waren jonger dan 5 jaar, maar de incidentie was het grootst bij baby’s: 2,8 per 100.000 per jaar.

 

Van de 128 kinderen overleden er in een periode van 2 jaar 8 (6%) aan de gevolgen van de kindermishandeling. Dat zijn per jaar 4 kinderen op een populatie van 12,7 miljoen kinderen. Omgerekend naar Nederland, waar 2.068.965 kinderen van jonger dan 16 jaar wonen, zou dat neerkomen op 3 kinderen in een periode van 5 jaar.

Vertaald naar de Nederlandse bevolkingsopbouw zou een jaarlijkse instroom van nieuwe gevallen van Mbp verwacht mogen worden bij hooguit 4 baby’s, 6 peuters en 3 kinderen in de leeftijd tussen 5 en 15 jaar. In totaal komt dat dus neer op 13 nieuwe gevallen van Mbp per jaar.

De auteurs concludeerden dat het een zeldzaam maar ernstig fenomeen betrof en dat zij aannamen dat het werkelijke aantal groter kan zijn.

 

Het is echter onwaarschijnlijk dat in landen met een zo goed ontwikkelde sociale en helende geneeskunde en zo’n goed georganiseerde administratie, meer gevallen niét dan wél gevonden zouden zijn.

Meldingen

In Nederland kwamen in 2016 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek bij alle 26 Veilig Thuis regiokantoren 80 (!) meldingen van Mbp binnen. De meeste daarvan kwamen voor in:

  • Gelderland (20 meldingen)
  • Utrecht (15 meldingen)
  • Zuid-Holland plus Hollands-Midden (15 meldingen)
  • Brabant & Limburg (15 meldingen)
  • Friesland & Drenthe & Flevoland (15 meldingen)

Er was geen enkele melding in Groningen, Overijssel, Zeeland en Noord-Holland Noord inclusief Amsterdam-Amstelland. Datzelfde jaar werden opmerkelijk genoeg slechts 5 onderzoeken inzake Mbp afgerond, alle 5 in Utrecht.

  • Afgerond

  • Niet afgerond

Er zijn geen cijfers bekend gemaakt waaruit kan men kan afleiden in hoeveel gevallen er werkelijk sprake was van Mbp. Dat kan feitelijk ook niet. Want in Nederland wordt de diagnose zelden of nooit werkelijk multidisciplinair, in samenwerking met een psychiater en/of psycholoog, gesteld.

 

Veilig Thuis wil, ook bij navraag, geen uitspraken doen over het aantal gevallen waarin de organisatie zelf ervan overtuigd was dat het Mbp betrof. Wel draagt de organisatie via enkele vertrouwensartsen en nauw bij Veilig Thuis betrokken kinderartsen uit dat het jaarlijks in Nederland om “minstens 600 gevallen” zou gaan. Voor dit enorme getal is tot op heden geen enkel bewijs geleverd.

 

Ook niet door de vertrouwensarts mevrouw P. Worm, die binnen de Veilig Thuis-organisatie geldt als de expert bij uitstek op het gebied van Mbp.

In een reportage van Brandpunt+ (van 5 april 2015) werd beweerd dat zij bezig was met onderzoek op dit gebied in het kader van een promotie aan de Erasmus Universiteit te Rotterdam. Na navraag is gebleken dat mevrouw Worm anno 2019 nog niet is gepromoveerd. De Erasmus Universiteit heeft in oktober 2017 besloten haar promotietraject stil te leggen. Men heeft de beweegredenen hiervoor niet willen onthullen.

 

Wel gaf men toe dat “er ruimte is voor de verbetering van de begeleiding van het promotietraject van mevrouw Worm”. Voordat het promotietraject wordt hervat, zal hier aandacht aan worden besteed en zullen ook de reeds verzamelde data worden bekeken. Deze vertrouwensarts beweerde, eveneens zonder enige bewijsvoering, dat het seponeren van zaken of vrijspraak door de rechter in geval van door Veilig Thuis aangedragen gevallen van (mogelijke) Mbp “in 40% van die zaken ertoe leidt dat het kind opnieuw slachtoffer wordt”. Dergelijke niet onderbouwde beweringen ondermijnen het vertrouwen in de rechtspraak.

Door zonder concreet bewijs breed uit te dragen dat (zeer) veel Mbp gevallen in de praktijk gemist worden, gaan artsen en andere zorgverleners die de diagnose nog nooit hebben gesteld denken dat zij onderpresteren. Dat kan ertoe leiden dat zij selectief op zoek gaan naar aanwijzingen voor Mbp zonder (goed) oog voor ontlastend bewijs, waardoor onterechte beschuldigingen van Mbp in de hand gewerkt worden.

In het zeldzame geval dat Mbp voorkomt, zijn de gevolgen voor het kind en zijn omgeving zeer ingrijpend, met langdurige effecten. Slachtoffers worden lichamelijk en geestelijk beschadigd. Ze ondergaan vaak onnodige en ingrijpende onderzoeken en behandelingen, missen schooldagen en sociale momenten die van belang zijn voor hun vorming en ontwikkeling. Los daarvan beschouwen ze zichzelf vaak als uitzonderlijk ziek of gehandicapt.

Stichting Overlevers Münchausen by Proxy

Op de website van StOMbp staat het aangrijpende verhaal van Nina Blom (niet haar echte naam) centraal. Zij werd door haar moeder zo vreselijk ziek gemaakt dat zij dit nauwelijks overleefde. Haar autobiografie Je bent een verschrikkelijk kind is in 2011 gepubliceerd. Daarin is duidelijk beschreven wat voor een ravage een moeder met Mbp in een kinderleven kan aanrichten en dat het kind als gevolg van deze vorm van mishandeling kan sterven.

 

De schrijfster verwoordt het mechanisme van Mbp in de allereerste zin van haar voorwoord op een treffende manier: “Mijn eigen moeder heeft mij ooit meedogenloos ontvreemd van mijn eigen lichaam om zo zelf aandacht te krijgen van onder andere medisch personeel.

Conclusie

Concluderend vormt Mbp gelet op het (vermoedelijke) aantal gevallen per jaar geen groot sociaal probleem, maar rechtvaardigen de ernstige gevolgen voor de slachtoffers ervan een continu streven naar tijdige herkenning van Mbp en de bescherming van het betrokken kind (of kinderen). Dit streven is niet gediend met overdrijving van het aantal betrokken kinderen.

 

Integendeel, overdrijving van het aantal leidt er aan de ene kant toe dat betrokken organisaties en professionals overbelast raken en aan de andere kant zeer veel gezinnen als gevolg van onrechtmatige beschuldigingen van een ouder (of ouders) van Mbp ontwricht (kunnen) raken. De gevolgen daarvan zijn niet minder dramatisch dan wanneer er echt sprake is van Mbp.

Uiteraard vindt eenieder met het hart op de goede plaats dat elk kind dat chronisch mishandeld wordt er één te veel is, maar als samenleving kunnen we nooit waarborgen dat er nooit meer een kind zal worden mishandeld. Wanneer wij als samenleving wensen te geloven in de veiligheidsutopie dat dit wel mogelijk is, dan komt schending van andere menselijke kernwaarden als vertrouwen (in ouders), autonomie (van ouders), veiligheid (van ouders en kinderen), vrijheid (van ouders en kinderen) en rechtvaardigheid (voor ouders en kinderen) in het geding.

Voorbeeld scenario strafrecht

Week 1

Diagnose door kinderarts: MBP

Week 1

Aangifte bij politie van zware kindermishandeling

Week 125

Seponering

WEEK 165

Beslissing rechtbank tot vergoeding van kosten advocaat en deskundige, wegens gebrek aan bewijs

WEEK 200

Na hoger beroep openbaar ministerie beslissing gerechtshof tot vergoeding van kosten advocaat en deskundige, wegens gebrek aan bewijs