Wat is Münchausen by proxy?

Bij Münchausen by proxy veroorzaakt of verzint een volwassene, in veel gevallen de moeder, ziekteverschijnselen bij een kind en gaat hiermee naar een arts. Maar deze vorm van kindermishandeling dient veel meer tekst en uitleg. Lees hier meer over de oorsprong, kenmerken en duiding van het ziektebeeld Mbp.

Allereerst is het van belang te weten dat er ook een Münchausensyndroom op zich bestaat, zonder de toevoeging ‘by proxy’. Mensen met dit syndroom presenteren zichzelf vanuit een interne behoefte (dus zonder externe motivering zoals bijvoorbeeld financiële voordelen) herhaaldelijk aan artsen met bewust verzonnen (of uitvergrote) lichamelijke of psychische klachten, gedragsstoornissen en/of (soms) zelf toegebrachte verwondingen om medische aandacht en zorg te krijgen.

Er is daarbij sprake van bewuste misleiding van de hulpverlener, door middel van een nagebootste stoornis uit behoefte aan aandacht.

 

Het primaire doel van het gedrag is dus bevrediging van een psychische behoefte, waarbij bijkomende pijn en ongemak van de medische handelingen (meest met tegenzin) voor lief worden genomen.

De oorsprong van Mbp

Richard Asher

 

Richard Asher (Bron foto: Wikipedia)

De Engelse internist en psychiater Richard Asher (1912-1969) introduceerde de term ‘Munchausen’s syndrome’ voor patiënten met voornoemd gedrag in een gelijknamig artikel [1] in de Lancet van 10 februari 1951.

 

De naam ‘Munchausen’ komt van de legendarische Freiherr (baron) Hieronymus Karl Friedrich Von Münchhausen (1720-1797), een Duitse edelman die tot zijn 40e levensjaar in het Russische leger diende dat strijd had geleverd met de Turken. Hij vertelde over die tijd aan wie het horen wilde zijn wonderbaarlijke avonturen, die door anderen sterk aangedikt werden opgetekend.

In 1977 gebruikte de Engelse kinderarts Roy Meadow [2] de term Munchausen Syndrome by proxy’ (Msbp)om de situatie van twee kinderen te beschrijven die door hun moeders een of meer ziekteverschijnselen aangewreven kregen. Hierbij verzonnen die moeders ter ondersteuning van hun verhaal klinische verschijnselen en klachten of brachten deze bij het kind teweeg en vervalsten daarbij zelfs laboratoriumtesten.

 

Een van de kinderen overleed als gevolg daarvan aan een extreem hoog gehalte natrium in het bloed terwijl bij autopsie geen afwijkingen werden gevonden, behalve oppervlakkige maagzweertjes passend bij chemische beschadiging van het maagslijmvlies – vermoedelijk als gevolg van toediening van grote hoeveelheden keukenzout aan de baby in kwestie. De moeder van dit kind schreef een bedankbriefje naar de behandelend artsen en deed daarna een poging tot zelfmoord. Beide moeders bleken eerder verschijnselen van Ashers Munchausen’s syndrome te hebben vertoond. In beide gevallen werd Mbp bewezen geacht.

Kindermishandeling

Meadow beschouwde de term Münchausensyndroom-by-proxy (Msbp, of kortweg Mbp) als een term voor een situatie van een zeer specifieke vorm van kindermishandeling, waarbij (meestal) een moeder haar kind misbruikt door het met zorgvuldig uitgevoerd list en bedrog als ziek voor te stellen om zelf aandacht te krijgen van artsen en paramedici. De term sloeg volgens hem primair op het kind dat zich immers presenteerde met een door een ander (een ‘proxy’) verzonnen en nagebootst ‘ziek-zijn’.[3]

De proxy

Met de term ‘proxy’, afgeleid van het middeleeuws Engelse woord procuracie dat ‘volmacht’ betekent, wordt er terecht aandacht gevraagd voor het feit dat er een zekere machtsrelatie moet bestaan in de situatie van Münchausen by proxy. Een machtsrelatie tussen de dader en haar slachtoffer, als tussenpersoon in haar relatie met artsen.

 

Gewoonlijk is die machtsrelatie in de vorm van een ouder-kindrelatie waarbij de ouder de dader is en het kind het slachtoffer. Kinderen kunnen ook worden toevertrouwd aan andere verzorgers (nanny’s, grootouders, pleegouder etc.) zodat die hen ook hiervoor zouden kunnen misbruiken. Voorts kan ook een zorgafhankelijke ouder(e) het slachtoffer worden van een verzorger (zoals een eigen kind) wanneer die vanuit een innerlijke behoefte die ouder(e) met een verzonnen ziek-zijn aan artsen of ziekenhuis te presenteert.

Meadow doelde met de door hem gehanteerde term (Mbp) op een specifieke vorm van kindermishandeling en niet primair de geestesgesteldheid van de dader. Wel achtte hij het voor de juistheid van de diagnose van die situatie van belang dat de degene die het kind ten onrechte als ziek presenteert (meestal een moeder), welbewust ziekteverschijnselen bij het kind verzint of zelfs veroorzaakt − waarbij ook metingen aan het kind inclusief laboratoriumtesten vervalst kunnen worden − vanuit een innerlijke behoefte om de rol van ‘zieke bij volmacht’ te spelen.

 

Bevrediging van die behoefte van de proxy staat voorop, voor de behoeften van het kind heeft de proxy geen enkel oog. Voor het stellen van de diagnose Münchausen by proxy is het niet nodig om motieven voor die innerlijke behoefte te achterhalen; voor de behandeling van de proxy (overigens zelden succesvol) kan dat wel van belang zijn.

Voor de bevrediging van die voor de meesten van ons moeilijk te begrijpen behoefte van de proxy is de medische hulpverlener (meestal een arts) onontbeerlijk. Hoe meer deze met de proxy meegaat wat betreft het ziek-zijn van het kind, des te meer deze behoefte wordt bevredigd. Daarbij kan de arts voor de proxy nooit te ver gaan.

 

Zelfs de meest ingrijpende (diagnostische dan wel therapeutische) gevolgen zullen de proxy niet afschrikken, integendeel, die worden van harte ondersteund! Voldoet de arts niet aan de aansporingen van de proxy om het ziek-zijn van het kind te bevestigen, dan gaat de proxy op zoek naar een andere arts.

Vaak hebben het kind en de proxy, voordat het vermoeden van Münchausen by proxy rijst, al een hele serie artsen bezocht. De proxy zal dat gewoonlijk niet vrijwillig meedelen.

Daarom moeten artsen in geval van vermoeden van Münchausen by proxy, los van alle andere noodzakelijke multidisciplinaire onderzoeken, ook hun uiterste best doen de voorgeschiedenis goed te reconstrueren en zoveel mogelijk informatie bij voorgangers achterhalen.